Wie een avondje naar ONS kijkt, stapt in een wereld van nostalgie. De klassieke series en films uit de jaren ’80 en ’90 ademen een tijd waarin alles kon en niets te gek was. Maar achter de schermen van diezelfde klassiekers was het voor acteurs vaak een onbeschermde zoektocht naar grenzen; een intieme scène was toen een kwestie van ‘niet zeuren en gewoon doen’. Een wereld van verschil met de huidige filmwereld, waarin de rol van intimiteitscoördinator Milou van Sommeren niet meer weg te denken is. Waar we bij ONS genieten van de beelden van weleer, zorgt Milou er op de moderne set voor dat passie en veiligheid eindelijk hand in hand gaan. “Mijn werk draait om het creëren van een veilige omgeving waarin de kaders heel duidelijk staan,” aldus Milou.
Niet langer naakt op een klapstoeltje
Het beroep intimiteitscoördinator is nog vrij jong. Pas toen in 2017 de #METOO-beweging de kop opstak, kwam het vak serieus van de grond. Volgens Milou is het geen overbodige luxe: “Het kan constructiever en bedachtzamer. Zo kwam het geregeld voor dat een acteur nog ontkleed op een stoel zat terwijl de crew er omheen al binnenkwam om aanpassingen in het licht en dergelijke te doen.”
Hoe een ‘closed set’ echt werkt
Milou zorgt in de eerste plaats voor een veilige omgeving. “We maken gebruik van closed sets. Dat betekent dat we iedereen vragen die niet strikt noodzakelijk aanwezig hoeft te zijn om de set te verlaten. Ook alle monitoren gaan uit en de beelden worden niet, zoals normaal, naar alle afdelingen verzonden. Als een scène erop zit, kom ik als eerste de set op om de acteurs op te vangen. Daarna gaat de set pas weer open voor de rest van de crew.”
Creating Safe Spaces for Bold Storytelling
Naast veiligheid speelt Milou een grote rol in het creatieve proces. “Vergelijk het met een stuntcoördinator. Die zorgt dat stunts veilig zijn, maar er ook zo ‘vet’ mogelijk uitzien. Dat doe ik met intieme scènes.” Haar missie: Creating Safe Spaces for Bold Storytelling. Dat begint bij het script. Milou maakt een breakdown van alle scènes: van het insmeren met zonnebrand tot een volledige seksscène. “Ik omschrijf per scène de ‘elements at play’: wat gebeurt er qua intimiteit, wie zijn erbij betrokken en wat zijn de eventuele maatregelen die ik daarbij nodig heb?”
Soms zijn scriptomschrijvingen te vaag, zo illustreert Milou aan de hand van ‘seks op de bank.’ “Seks op de bank tussen Piet en Henk ziet er heel anders uit dan tussen Heleen en Wendy. Bij dergelijke omschrijvingen ga ik met de regisseur in gesprek: wie neemt het initiatief? Hoe lang duurt een zoen? Wat is het level van aanraking?” Ze hanteert daarbij drie niveaus: huidniveau (streling), spierniveau (vingers die in de huid duwen) en botniveau (stevige aanraking). “Zo hebben we een taal om de visie van de regisseur technisch te maken.” Milou zorgt ervoor dat de visie van de regisseur tot leven komt, maar wel binnen de wensen en grenzen van de acteurs. “Als deze niet met elkaar matchen, gaan we op zoek naar hoe we hetzelfde kunnen vertellen, met behoud van die grenzen. Een regisseur kan wel willen dat een acteur de borsten van de tegenspeler vastpakt, maar als een acteur dat niet wil, gebeurt het niet.” Daarin speelt consent een sleutelrol. “Iemand moet met overtuiging ‘ja’ zeggen. Een ‘nee’ kan een culturele of persoonlijke achtergrond hebben, maar het kan ook gaan om blessures of iets fysieks, zoals een misvormde teen.”
In dat soort gevallen komt Milou’s rol als creatief adviseur pas echt naar voren. Wanneer een acteur aangeeft dat bepaalde lichaamsdelen liever niet in beeld komen, zoekt zij naar een visuele oplossing die de scène intact laat. “Stel dat een acteur een grote brandwond op de buik heeft. Dan is het aan mij om te zien hoe we dat alsnog mooi in beeld kunnen brengen.” Ze beschrijft hoe een simpel dashboard-poppetje dan uitkomst kan bieden. “Door dat poppetje op de voorgrond te plaatsen en de acteurs daarachter te positioneren, ligt de focus niet op de huid, maar bereik je toch het beoogde doel van de scène. Zo bewaken we de grens van de acteur zonder de creativiteit van de regisseur in de weg te zitten.”
Twintig minuten inchecken: Mag ik je wangen aanraken?
Voor elke draaidag voert Milou een ‘bodycheck’ uit. “We nemen twintig minuten om met de acteurs in te checken. Wat is oké en wat niet? Dat gaat heel letterlijk: ‘Mag ik je haar aanraken?’ of ‘Mag ik je wangen aanraken?’. Acteurs raken deze delen na een ‘ja’ dan ook bewust even aan, want denken dat iemand je wangen aanraakt is heel anders dan wanneer het echt gebeurt.”
Niet alleen de aanraking is daarbij intiem, legt ze uit. Ook het maken van oogcontact speelt een sleutelrol in dit proces. “Oogcontact is een krachtige vorm van intimiteit, dus dat staat bij die bodycheck ook centraal.”
De grootste drijfveer: Het verschil maken
De reacties van acteurs zijn bijna altijd lovend. “Ik word vaak uitgezwaaid met een knuffel. ‘Kun je er niet altijd bij zijn?’ Natuurlijk zijn er ook acteurs die er minder op zitten te wachten. Als ze er echt geen behoefte hebben, is dat oké. Wij zijn er altijd in overleg.” Wel stipt ze aan dat dit altijd in samenspraak gaat met alle betrokkenen. “Als de ene acteur mij niet nodig vindt maar de ander – of de regisseur – wel, dan ben ik er gewoon. Om te zorgen dat powerdynamics hier geen invloed op uitoefenen, bespreek ik dit altijd 1-op-1. We hebben echt een vertrouwensfunctie.”
Milou is er niet alleen voor de cast, maar ook voor de crew. “Ook voor hen kan het draaien van intieme scènes gevoelig liggen of ongemakkelijk zijn. Zeker wanneer het gaat om geweldscenes, miskramen of zelfdoding, bieden we hierin een veilige haven voor iedereen die getriggerd zou kunnen worden.”
De tendens is dat vooral oudere, ervaren acteurs sceptischer zijn, terwijl jongeren haar aanwezigheid juist fijn vinden. Milou haalt actrice Isa Hoes aan: “Ik draaide met haar Verliefd op Curaçao. In een interview vertelde zij vooraf weinig te zien in de komst van een intimiteitscoordinator. Maar na een repetitie was ze er ongelooflijk blij mee en is ze ook lovend over het vak.”
De veiligheid waar Milou zo op hamert zit ook in kleine dingen. Zo instrueert ze de crew voorafgaand aan het draaien: “Bedenk hoe fluisteren tijdens intieme scènes over kan komen, geen telefoons op set en geen opmerkingen over (het ontbreken van) kleding.”
Loskoppelen van persoon en personage
Milou helpt acteurs ook bij de repetities. “Als acteur wil je geen persoonlijk geluid in een scène. Je zoent niet zoals je thuis je partner zoent.” Ze gebruikt vertaalslagen om de scène te ‘de-seksualiseren’. “Als een personage bijvoorbeeld aanvoelt als een leeuw, zoeken we naar het lage stemgeluid van een leeuw en zetten dat om naar realistische geluiden. Zo koppelen we de persoon los van het personage.” Bovendien is de realiteit op de set minder bloot dan het lijkt. “Geslachtsdelen raken elkaar nooit en acteurs dragen vrijwel altijd modesty garments (ondergoed in huidskleur). De vuistregel is simpel: als iets niet in beeld is, hoeven we het op de set ook niet te zien. Het is een professionele werkomgeving.”
Mooier, veiliger en vooral echter
In tegenstelling tot de films en series uit de jaren 90, waar het een kwestie was van ‘niet zo moeilijk doen’, is het vak intimiteitscoördinator onderhand echt geaccepteerd en uitgegroeid tot een ware specialisatie. Milou: “We zorgen dat scènes veiliger worden, maar ook echter. We stappen af van de standaardbeelden en richten ons minder op de male gaze, waar voorheen de meeste intieme scenes toch vanuit gingen, en meer op de vrouw en op realisme. Condooms in beeld, glijmiddel gebruiken… niet meer dat beeld van seks in een washok, je rok rechttrekken en weer aan het werk gaan. We maken de filmwereld mooier en daar ben ik ontzettend trots op.”
